Ημέρα Μνήμης

«Κάθε φορά που ένας άνθρωπος πέθαινε στα λάγκερ, κάθε φορά που ένας άνθρωπος γινόταν σκόνη στη Χιροσίμα, κάθε φορά που ένας άνθρωπος λιμοκτονεί στη λεηλατημένη Αφρική, κάθε φορά που ένας άνθρωπος πνίγεται στη Μεσόγειο, ο Άνθρωπος χάνει ένα κομμάτι απ’ την ψυχή του και ~μέρα με τη μέρα, θάνατο με τον θάνατο, πτώμα με το πτώμα~, απομένει ένα άδειο κουφάρι, ένας νεκρός που περπατάει.»  είπε ένας εγγονός της Πηνελόπη Δ. καθώς αναρωτιόταν τι τον συνδέει με το Άουσβιτς.
Με τον ίδιο τρόπο ταυτίζομαι κι εγώ. Ίσως αυτό συνδέει κι εμένα.
Σαν σήμερα το 1945, ο σοβιετικός Κόκκινος Στρατός απελευθέρωσε το μεγαλύτερο στρατόπεδο συγκέντρωσης στο Άουσβιτς – Μπίρκεναου στην Πολωνία. Η ημερομηνία αυτή (27 Ιανουαρίου) ορίστηκε από τον ΟΗΕ ως «Διεθνή Ημέρα Μνήμης των Θυμάτων του Ολοκαυτώματος» κατά την οποία πρέπει να επιβεβαιώνουμε τη δέσμευσή μας απέναντι στα ανθρώπινα δικαιώματα, όπως είχε υπογραμμίσει ο γενικός γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, Μπαν Κι Μουν.

Κάθε χρόνο υπάρχουν, γιορτάζονται, πραγματοποιούνται ημερίδες και εκδηλώσεις για τις Ημέρες αυτές. Εγώ για την ημέρα αυτή επέλεξα να μοιραστώ μαζί σας αποσπάσματα από ένα βιβλίο που διδάσκεται στα σχολεία της Ιταλίας, το βιβλίο του Πρίμο Λέβι «Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος» (Εκδόσεις «Άγρα»).


«Στη Γερμανία του Χίτλερ ήταν διαδεδομένος ένας ιδιαίτερος τρόπος συμπεριφοράς: Αυτός που ήξερε δεν μιλούσε, αυτός που δεν ήξερε δεν ρωτούσε, σε όποιον γίνονταν ερωτήσεις, δεν απαντούσε. Κατ΄αυτόν τον τρόπο ο μέσος Γερμανός πολίτης κατοχύρωνε και υπεράσπιζε την άγνοιά του, η οποία δικαιολογούσε ικανοποιητικά την υποστήριξή του στον φασισμό».


Το βιβλίο αυτό  – «Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος»  («Se questo e un Uomo») – γράφτηκε ένα χρόνο μετά την απελευθέρωση του Primo Levi, ο οποίος χωρίς συναισθηματισμούς καταθέτει με στωικό τρόπο τα γεγονότα από τον εγκλεισμό του στο Άουσβιτς.


«Παντού στον κόσμο αν γίνει αρχή της παραβίασης των θεμελιωδών ελευθεριών του ανθρώπου και της ισότητας, θα οδηγηθούμε στα στρατόπεδα, είναι δύσκολο να σταματήσεις έτσι και μπεις σ’αυτόν τον δρόμο.»


Παγκόσμια Ημέρα Μνήμης λοιπόν, και εγώ κρατώ πως το κακό υπάρχει παντού στον κόσμο μας. Υπάρχει μέσα σε όλους, στους φτωχούς, στους πλούσιους, σε αυτούς που εξουσιάζουν και σε αυτούς που υπομένουν. Υπάρχει στις ψυχές όλων. Κρύβεται σε κάθε γωνιά. Για το λόγο αυτό πρέπει να σκαλίζουμε την μνήμη όπως κάνει και ο Primo Levi στο βιβλίο του και να μιλάμε. Να μιλάμε για αυτό το κακό στα παιδιά μας. Να μιλάμε για να το ξορκίσουμε. Τέλος, πάντα πρέπει να θυμόμαστε πως το Άουσβιτς έγινε από ανθρώπους σαν εμάς. Και όπως μπορεί να διαβάσει κανείς στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου:


«Ο φασισμός ήταν ακόμα παρών, αλλά κρυμμένος μέσα στο κουκούλι του. Προετοίμαζε την αλλαγή του για να εμφανιστεί ξανά με καινούργιο πρόσωπο, μη αναγνωρίσιμο, πιο αξιοσέβαστο, προσαρμοσμένος στις καινούργιες συνθήκες ενός κόσμου ο οποίος έβγαινε από την καταστροφή που ο ίδιος ο φασισμός είχε προκαλέσει.»


«Ζωή.»

 

«Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος», Primo Levi

«Εάν μπορεί να έχει κάποιο νόημα να προσδιορίσω τις αιτίες για τις οποίες η ζωή μου, ανάμεσα σε τόσες άλλες ισάξιες, άντεξε στη δοκιμασία, νομίζω ότι στον Λορέντσο οφείλω το ότι σήμερα είμαι ζωντανός.
Όχι τόσο πολύ για την υλική του βοήθεια αλλά γιατί σταθερά μου υπενθύμιζε με την παρουσία του, με τον ήρεμο και απλό τρόπο της καλοσύνης του ότι εξακολουθούσε να υπάρχει ένας κόσμος δικαιοσύνης έξω απ’ τον δικό μας, ότι υπήρχε κάτι και κάποιος αληθινός και ακέραιος, κάποιος που δεν έχει διαφθαρεί και αποκτηνωθεί, κάποιος ξένος προς το μίσος και τον τρόμο, κάτι που δύσκολα μπορεί να οριστεί, σαν μια ξεχασμένη δυνατότητα του καλού, που άξιζε να την κρατήσουμε ζωντανή. […] Αλλά ο Λορέντσο ήταν άνθρωπος, άνθρωπος ακέραιος και αμόλυντος που δεν ανήκε σ’αυτόν τον κόσμο της άρνησης. Χάρη στον Λορέντσο δεν ξέχασα ότι κι εγώ είμαι ένας άνθρωπος.»